Nova societad planisescha concessiun
Dus umens ed ina dunna stattan a la testa da las Ovras Electricas Tinizong. Els han l’incumbensa da suttametter als votants ed a las votantas da Surses ina proposta co e da tgi che las auas da las ovras da Tinizong e Nandro duain vegnir duvradas en l’avegnir.
Dapi l’october 2025 exista la societad d’aczias cun il num Ovras Electricas Tinizong SA. Ina mesadad da las 100 aczias à 1000 francs tutgan a la vischnanca Surses, l’autra mesadad al Chantun.
L’intent da la nova societad è dad elavurar in project da concessiunament, pia da semtgar ina proposta co e cunzunt da tgi che las auas che culan oz atras ils implants da Tinizong e Nandro duain vegnir nizzegiadas en l’avegnir.
Trais variantas
Actualmain posseda l’EWZ da la citad da Turitg anc la concessiun per nizzegiar las auas che derivan per gronda part da la Gelgia, resp. dal Lai Marmorera. Avant dus onns han ils votants e las votantas da Surses refusà cun radund 70 % da las vuschs da renovar automaticamain la concessiun cun l’EWZ, cura ch’ella scada il 2035 suenter 80 onns.
En il messadi tar questa votaziun èsi vegnì accentuà che la populaziun dal Surses duai pudair decider libramain co ch’i va vinavant suenter il return, l’uschenumnà Heimfall. I na muntia betg ina decisiun cunter l’EWZ.
Suenter la votaziun a l’urna ha Surses communitgà da vulair evaluar trais variantas:
- la vischnanca nizzegia sezza las auas ensemen cun il Chantun
- la concessiun cun l’EWZ vegn renovada
- la concessiun vegn dada ad in nov concessiunari.
Trais persunas
Dad evaluar questas variantas e far ina proposta concreta è ussa l’incumbensa da la nova societad. Il cussegl d’administraziun consista da trais persunas: Il presidi è occupà cun Daniel Wasescha, president communal da Surses. Il manader da l’uffizi d’energia e traffic dal Grischun Thomas Schmid è il represchentant dal Chantun. E cun Corina Caluori, giurista è spezialista per dretg d’energia, fa era ina persuna independenta part dal cussegl d’administraziun.
Questas trais persunas, resp. la societad da project ha da metter fil en guglia e dad elavurar in project da concessiunament. Parallel sa fatschenta anc la «cumissiun da return» cun la chaussa. Ma co funcziuna quai en la pratica dad elavurar in project da concessiunament?
Ina dumonda cardinala
Sco emprim èsi da savair: Cura che la concessiun scroda survegnan la vischnanca ed il Chantun las ovras. Tut ils indrizs «bletschs» turnan gratuitamain en possess da la vischnanca e dal Chantun. Per ils auters indrizs, per exempel lingias d’electricitad ubain indrizs da distribuziun, èsi da pajar ina indemnisaziun.
La dumonda cardinala è: Renda quai per la vischnanca ed il Chantun da surpigliar las ovras e da suenter sez producir energia? Qua cumenza la lavur pratica da las evaluaziuns.
«Durant plirs dis èn ils implants vegnids inspectads ensemen cun biros d’inschigners e cun l’EWZ», explitgescha Thomas Schmid. Ins haja per exempel examinà il stadi dal betun ubain ils indrizs tecnics. Ussa vegnia concepida ina expertisa. Quella numnia la valur dals implants e mussia tge investiziuns che sajan necessarias. In futur concessiunari stoppia savair tge ch’al spetgia.
Rentabilitad ed ecologia
En il fratemp marschan anc ulteriuras examinaziuns. Ellas pertutgan l’ecologia. «Ina nova concessiun sto resguardar la lescha davart la protecziun d’aua», di il Thomas Schmid. Perquai vegnia intercurida la situaziun ecologica. Cun differentas simulaziuns vegnia eruì quant aua restanta che saja necessaria per mantegnair la qualitad ecologica.
Sch’i dovra dapli aua restanta, lura po vegnir turbinada damain aua, quai che sminuescha la rentabilitad. In ulteriur crap da stgarpitsch pussaivel èn recurs. Tals sajan dentant pir da spetgar cura ch’in project concret saja sin maisa, di Thomas Schmid.
In model per autras societads
Il plan è da suttametter en dus fin trais onns ina proposta concreta als votants ed a las votantas da Surses. Lezs han l’ultim pled en chapitel. La regenza grischuna lubescha il davos la nova concessiun. Ma la decisiun sco tala a tgi che la concessiun va, è chaussa da la populaziun da Surses.
Il Chantun planisescha da fundar anc ulteriuras societads sco la Ovras Electricas Tinizong SA, pertge era en autras regiuns e vischnancas dovri projectaziuns da returns. Questas societads duain esser – sco en il Surses – en possess da la vischnanca concessiunara e dal Chantun. Las societads elavuran mintgamai ina proposta per in concessiunament da la segunda generaziun.
Fin il 2050 scadan var 20 concessiuns dad ovras idraulicas en il Grischun. Il Chantun ha fatg avant quatter onns ina strategia per il return da las ovras. Quella preveda da cuntanscher ina participaziun dal maun public – Chantun e vischnancas – da 60 fin 80 %. La Regenza ed il Cussegl grond speran che quai portia ina pli auta valurisaziun u ditg cun auters pleds: Ils gudogns da la forza idraulica duain restar per gronda part en il Grischun.
Gust da leger dapli?